Istorijski izvori - definicija - Blogovi - Forum Krstarice
Prikaži RSS

Mrkalj

Istorijski izvori - definicija

Oceni ovaj blog
Postoje primarni i sekundarni izvori.

Primarni izvor (original ili dokazni izvor) jeste artefakt, dokument, zapis ili drugi vid informacije koji je stvoren u vrěmenu koje proučavamo.

Sekundarni izvor citira, komentariše, odnosno, zasniva se na primarnim izvorima. Mnogi istraživači svědoče o tome kako je težak posao stvoriti valjan sekundarni izvor u vidu pověsti (naracije) na osnovu sirovog materijala iz prošlosti.

Važan zadatak klasifikacije izvora je da utvrdi nepristrasnost i pouzdanost izvora. Kad god je moguće, poželjno je koristiti primarne izvore, a ako ne postoje, sekundarni izvori mogu se koristiti uz veliki oprez i rezervu. Dominantan je stav među istoričarima da primarni izvori imaju najobjektivniju vezu sa prošlošću i da govore sami za sebe na takav način kakav se ne može dobiti kroz svojevrsno sito sekundarnog izvora.

U praksi to izgleda ovako. Po pravilu, savremeni istoričari više vole da se vraćaju na primarne izvore, ako postoje. Takođe, oni traže nove primarne izvore jer primarni izvori, bilo da su precizni ili ne, pružaju novi uvid u istorijska pitanja. Većina savrěmene istorije vrti se oko intenzivne upotrěbe arhiva s ciljem pronalaženja upotrěbljivih primarnih izvora. S druge strane, većina studentskih istraživanja ograničeno je na materijal koji pripada sekundarnim izvorima.

Zarad valjanog čitanja sekundarnih narativnih izvora (iliti pověsti) trěbalo bi se upoznati sa radom Hajdena Vajta koji je naširoko pisao o retoričkim strategijama pomoću kojih istoričari konstruišu pověsti o prošlosti, odnosno o tome koje su vrste prětpostavki o vrěmenu, istoriji i događajima ugrađene u samoj strukturi istorijske pověsti. U svakom slučaju, problem egzaktnog odnosa između "istorijskih činjenica" i sadržaja "pisane istorije" prědstavljao je temu rasprave među istoričarima, u najmanju ruku od 19. věka (kada je najveći děo onog što zovemo savrěmenom istorijskom naukom i zasnovan).

Pošalji "Istorijski izvori - definicija" na Facebook Pošalji "Istorijski izvori - definicija" na Google Pošalji "Istorijski izvori - definicija" na My Yahoo! Pošalji "Istorijski izvori - definicija" na Live Pošalji "Istorijski izvori - definicija" na MySpace Pošalji "Istorijski izvori - definicija" na Twitter Pošalji "Istorijski izvori - definicija" na Digg Pošalji "Istorijski izvori - definicija" na del.icio.us

Kategorije
Nekategorizovano

Komentari

  1. Trinito (avatar)
    primer je , Ljetopis popa Dukljanina koji nije istorijski izvor, ali se tretira kao prozno delo .
  2. Mrkalj (avatar)
    Što se tiče "popa Dukljanina", postoji knjiga od lane. Sumiraću u najkraćem ono što sam podvukao:

    1. Pop Dukljanin nije ni Hrvat, ni Srbin, ni Roman iz Dalmacije – on je stranac.

    2. Pop Dukljanin piše svoje dělo dva puta. Prvu verziju u Splitu oko 1296, a drugu i konačnu u Baru 1300. godine.

    3. Prvobitna verzija, koja je obuhvatala razdoblje do smrti kralja Zvonimira i něku godinu kasnije, danas je sačuvana samo u hrvatskom prěvodu iz oko srědine 15. věka, i u Marulićevom latinskom prěvodu s početka 16. věka.

    4. Konačna redakcija sačuvana je u dva latinska rukopisa, nastala sa istog prěldoška, oba iz srědine 17. věka – jedan je u Vatikanu, drugi u Běogradu.

    5. Kako je pisac stvarao u dva grada, za istog naručioca, u njegovom dělu se osěćaju različiti izvori. Prvobitna verzija je zasnovana najviše na Tomi Arhiđakonu (pad Salone posebno), nekim sěvernoitalijanskim hronikama iz srědine 13. věka (Goti) i na većem broju ugarskih izvora počev od Žitija ugarskih vladara do povelja koje su izdavane Splitu ili drugim gradovima tada pod ugarskom vlašću. U konačnoj redakciji pisac je proširio svoje izvore sa jednim slověnskim tekstom koji se bavio istorijom Duklje, zatim (laitnskim) Žitijem Vladimira, a poněšto je i sam dodao (ona poglavlja koja čine most između prvobitne redakcije i Žitija Sv. Vladimira).

    6. Dělo je napisano najvěrovatnije za potrěbe Pavla Šubića koji je od 1292 - 1305. godine bio najmoćniji feudalac na dalmatinskom području, a koji je od 1289. godine bio oženjen kćerkom Dragutina, někadašnjeg kralja Srbije, čime je stekao prava da se měša u unutrašnja pitanja Nemanjića. Otuda on teži prvo prema Bosni i postaje DOMINUS Bosne 1298, (zato se u prvotnoj redakciji Lětopisa insistira na tome da je Bosna oduvěk bila děo Hrvatske, što se u konačnoj redakciji briše jer je Šubić to ostvario, uzimanjem Livna), a potom prema Zahumlju, Trauvniji i Duklji 1301. godine – opsěda Kotor, prodire do Nikšića, itd.

    Lětopis je, dakle, napisan kako bi se dala potpora političkim ambicijama Pavla Šubića – naravno, da se njegovo ime ne pominje nigdě, jer je taj spis trěbalo da pokaže feudalno pravo hrvatskih vladara na područja na koja se aspirira. Drugim rěčima, Lětopis je prvorazredan politčki pamflet – upravo zato je bio tako težak za dešifrovanje mnogim istraživačima.

    7. Već 1305. godine Šubić je morao da odustane od svojih planova jer je njegov glavni zaštitinik Karlo Napuljski uspěo da uspostavi svog unuka na tronu Ugarske i samim tim usluge Pavla Šubića mu više nisu bile potrěbne, pa je tako Pavle izgubio potporu svog jakog rođaka i saveznika. Time je i svrha Lětopisa okončana. Što reče autor knjige: bio je mrtvorođenče.


    Preporučujem knjigu Gesta regum Sclavorum I i II, izašla ove godine i pojavila se na Sajmu knjiga u Běogradu. Tu je data potpuna analiza Lětopisa Popa Dukljanina, sa posebnim obzorom na izvore kojima se koristio, kada je pisao, za koga je pisao, i još mnogo toga.


    Osvrnuću se na još něke dělove knjige.
    Ažurirano 04.12.2010. u 07:00, autor: Mrkalj
  3. Mrkalj (avatar)
    Gesta Regum Sclavorum prědstavlja vanredno dobar priměr kako se piše istorija zarad političkih potrěba uglednog vlastelina koji ima prěkoměrne političke ambicije. Teško će biti u evropskoj literaturi pronaći kompleksnije dělo. Zato je tako dugo ono prědstavljalo gotovo mistično iskustvo za brojne proučavoce, počev još od Ivana Lučića 1666. godine. Na priměrnu GRS, onako kako je dělo u ovoj knjizi objašnjeno, otvara se čitavo jedno novo polje istraživanja.

    Iako istoričari danas znaju da je istorija konstrukcija, dakle subjektivno viđenje prošlosti, GRS ovo saznanje uzdiže na jedan daleko viši stepen. Istorija nije samo konstrukcija prošlosti zasnovana na drugačijem tumačenju činjenica na osnovu kojih pisac stvara i uobličava svoje dělo, već može da bude i apsolutna konstrukcija, zasnovana na pabirčenju podataka prikupljenih iz najraznovrsnijih vrěla, uklopljenih u željenu projekciju pisca.

    Nije, dakle samo prošlost konstrukcija, odnosno opis događaja koji dovode do različitih ishoda, već i čitava država može da bude izmišljena.



    Gesta Regum Sclavorum je dělo koje je pisano dva puta i u dva grada od istog pisca. Naručilac děla bio je, nesumnjivo, Pavle Šubić, najmoćniji hrvatski velikaš toga vrěmena. Pisac je u Splitu obavljao višu crkvenu dužnost, najvěrovatnije ministra finansija splitske crkve, dok je u Baru vršio dužnost arhiepiskopa dukljansko-barske crkve. ... Njegovo ime je bilo Rudger, a život je okončao 8. decembra 1305. godine u manastiru Světla (Zwetll) u Donjoj Austriji. Njegovo porěklo je najvěrovatnije češko, a pripadao je redu cistercita.... Svakako, kao crkveno lice, on je pročitao i veliki broj... U pitanju je, dakle, cistercitski monah koji je od rane mladosti pokazivao zanimanje za istorijska i teološka děla.
    ...
    Po svemu sudeći, Rudger je u Splitu proveo ne manje od deset godina. ... Kada je 1298. godine postao arhiepiskop Bara, Rudger nije samo proměnio boravište, već i političko okruženje. ... Bosna koja je u prvobitnoj verziji njegovog děla zauzimala istaknuto město u naraciji, kao očigledan cilj naručioca děla, Pavla Šubića, ušla je u titulu ovog hrvatskog plemića najkasnije marta 1299. Iz istog razloga pisac je odstranio Livno kao město održavanja izmišljenog sabora kralja Svetopleka i zaměnio ga sa Dalmom. Šireći granice svoga imaginarnog slověnskog kraljevstva, nad kojim je Pavle Šubić trěbalo da vlada, Rudger je morao da měnja i moralno-didaktičke elemente u svojoj naraciji.
    ...
    Rudgerov zadatak je bio da nove izvore poveže sa svojim prvobitnim spisom na način koji će pokazati da su oblasti Duklje i Srbije bile oduvěk pod upravom hrvatske dinastije. Zato mu je bilo neophodno da proměni priču... Tako je poslědnjih pet poglavlja prvobitnog spisa, koji se završavao smrću kralja Zvonimira i neposrědnim potčinjavanjem Hrvatske Ugarskoj, morao da bude uklonjen jer više nije ispunjavao političku svrhu děla. Naime, Pavle Šubić kao naručilac děla mogao je da prěuzme vlast u Hrvatskoj samo jedino uspostavljanjem nove dinastije -- jer je smrću Zvonimirovom stara dinastija prěstala da postoji -- ali je produžavanjem trajanja te dinastije prěko Pavlimira Bela otvorena mogućnost da Pavle Šubić, kao srodnik Nemanjića, sasvim legalno istakne svoje pretenzije na zemlje Nemanjića.

    Rudgerovo dělo ... nikada nije prědstavljeno široj čitalačkoj publici. Ono je bilo samo děo velikog (političkog) projekta koji nije ostvaren. Pavle Šubić je već 1303. godine morao da odustane dělimično od svojih političkih planova, a već 1308. godine, kada su Anžujci zavladali Ugarskom, i da ih se sasvim okane. Dělo njegovog pisca, kako prvobitna, tako i konačna verzija, nije više imalo svrhe. GRS je, sticajem okolnosti, bio mrtvorođenče.


    Ovim komentarom GRS probijen je jedan začarani krug pitanja sa istim odgovorima. Konačno je pokazano da to dělo nikako nije moglo da nastane u XII věku, ali istovrěmeno, jasno je dokazano da se pisac koristio brojnim izvorima iz XII věka - ne samo dělima stranih pisaca, već i diplomatičkom građom kojoj je imao pristup u Splitu i Baru.

    GRS više ne prědstavlja dělo prěd kojim istraživač zaćuti, zbunjen obiljem suprotstavljenih iskaza, već kristalno jasno dělo kako po vrěmenu nastanka, tako... piščevim izvorima, razlozima pisanja, naměrama naručioca - koje sada nudi bezbroj novih mogućnosti za one koji budu imali znanja i spremnosti da ih prěpoznaju i iskoriste.
  4. Mrkalj (avatar)
    O hrvatskoj istroriografiji u světlu istorijskih izvora

    Evo šta kaže gospodin John Van Antwerp Fine u svojoj knjizi The Early Medieval Balkans: a critical survey from the sixth to the late twelfth century - koju je štampao 1991 University of Michigan Press, a na stranici 248:
    Povijesni izvori o srědnjověkovnoj Hrvatskoj

    Rana srědnjověkovna hrvatska povijest nalik je starom klepetalu: što ga više proučavaš - sve manje znaš o njemu. Kao student fakulteta, studirajući istoriju Balkana, mislio sam da znam mnogo o Hrvatskoj; ali što sam više o Hrvatskoj učio, "činjenice" koje sam od ranije poznavao jedna po jedna bi se pokazivale ili sumnjivim ili utemeljenim na sumnjivim izvorima ili potpuno nezasnovanim na izvorima. Većina postojeće literature na zapadnim jezicima o srědnjověkovnoj Hrvatskoj izuzetno je siromašna i često obojena nacionalističkom pristrasnošću.
    ...
    Najviše informacija o srědnjovekovnoj Hrvatskoj potiče iz kasnijih (sedamnaesti i osamnaesti věk) narativnih povijesti. Ove su povijesti pisali entuzijasti, a sadrže měšavinu činjenica i legendi; budući da su mnogi dokumenti na kojima su ove povijesti zasnovane izgubljeni, izuzetno je teško prosuditi da li njihove informacije dolaze iz pouzdanih izvora ili ne.



    Inače, John Van Antwerp Fine Mlađi jedan je među malo eksperata za srědnjověkovnu istoriju Balkana. Rođen je u porodici u kojoj je otac John Van Antwerp Fine Stariji, takođe istoričar, bio vodeći američki stručnjak za starogrčki jezik. Navedeni osvrt je napisao imajući širokog uvida u istorije (ostalih) balkanskih naroda.
    Ažurirano 13.03.2017. u 06:07, autor: Mrkalj
  5. Mrkalj (avatar)
    Citat Original postavio Mrkalj Pogledaj poruku
    ...
    Istorija ima dva uzroka, pa tako i dve svrhe, osnovnu i izvedenu. Osnovni uzrok nastanka istorije kao priče o prošlosti leži u nespornoj komponenti ljudske svesti poznate kao identitet. Istorija predstavlja manifestaciju nagona za stalnom potragom za sopstvenim identitetom. Budući da stanje svesti može biti jak motivator, zloupotrebe u cilju manipulacije predstavljaju drugi uzrok nastanka istorije (izveden iz osnovnog uzroka).

    Svrhe istorije:
    1. Osnovna - traganje za identitetom kao elementom individualne i kolektivne svesti.
    2. Izvedena - formiranje istoriografske ideologije u cilju manipulacije ljudima.