Quantcast

ZNAMENITOSTI BEOGRADA

Nina

Starosedelac
Supermoderator
Poruka
185.386
TOPČIDERSKA CRKVA



Crkva Svetih Apostola Petra i Pavla podignuta je 1832-1834. godine, kao zadužbina kneza Miloša Obrenovića, koji je podigao mnogobrojne hramove i manastirske konake u zemlji kao i van nje. Prema narodnoj tradiciji, knez Miloš je podigao ovaj hram u znak svog spasenja,, jer je tu izmakao Karađorđevom gnevu, i to zbog propusta turske vojske kod Careve Ćuprije u Topčideru. Po drugoj verziji, Knez Miloš je trebalo da bude pogubljen zbog suprotstavljanja Karađorđu na mestu gde se sada crkva nalazi. Po njegovom dolasku na vlast, ispunio je svoj zavet i obećanje sagradivši ovu crkvu, pored njegovog letnjeg dvorca, u neposrednoj blizini konaka Mitropolita Srbije. Crkva Svetih Apostola Petra i Pavla će sve do 1863. godine biti dvorska crkva, za koju su vezani važni događaji iz vremena stvaranja i organizovanja državnog i crkvenog života obnovljene Srbije. Istorijske okolnosti pod kojima su Turci porušili sve crkve iz perioda Despota Stefana Lazarevića zauzećem Beograda, ovu najstarije sačuvanu beogradsku crkvu iz perioda obnovljene Srbije čine izuzetno važnim spomenikom kulture. Kada govorimo o kulturnom i istorijskom značaju ove crkve, posebno treba istaći i to da je je njen nastanak usko vezan za nacionalnu borbu i stremljenja srpskog naroda da se oslobodi vekovnog turskog ropstva. Naime, Vožd Karađorđe je iz Topčidera za vreme Prvog srpskog ustanka 1804. godine poveo ustanike na Beograd, oslobodio ga i izvojevao pobedu srpskom narodu.



Kao što je poznato, Knez Miloš je topčiderskoj crkvi darovao tri zvona, od kojih su dva u Prvom svetskom ratu skinuta i odneta u Beč gde su zajedno sa ostalim pokupljenim zvonima iz pravoslavnih hramova pretopljena i upotrebljena u ratne svrhe. Treće najmanje zvono je sačuvano i danas predstavlja značajnu starinu. Zajedno sa crkvom i mitropolitovim konakom, stavljeno je pod zaštitu države 1949. godine. Ta istorijska zvona kneza Miloša su objavila slobodu i nezavisnost Srbije posle drugog hatišerifa iz 1830. godine.




Prvi ikonostas topčiderske crkve, u čijoj izradi je učestvovalo više slikara iz prve polovine 19. veka, izrađen je u periodu od 1834. do 1837.godine. Pominju se imena Konstantina Lekića, Janje Molera koji je naslikao 13 prazničnih, 13 apostolskih i 9 prestonih ikona i Dimitrija Jakšića. Taj tzv. Lekićev ikonostas prenet je 1874. godine u parohijsku crkvu sela Barič. Sadašnji ikonostas delo je našeg poznatog umetnika i slikara Steve Todorovića i slikara Nikole Markovića. Originalnost Steve Todorovića kao umetnika se ispoljila i u slučaju izrade topčiderskog ikonostasa, jer je učinio izvesna odstupanja u pogledu utvrđenog rasporeda ikona i izbora motiva. Izmeću ostalog, on je na južnim oltarskim dverima, umesto Svetog Arhiđakona Stefana naslikao jedan motiv iz Biblije: mladog Toviju u pratnji anđela, kao predstavnika i simvol napaćenog čovečanstva. Iznad ovih dveri naslikao je Sv. Stefana Dečanskog, dok je mesto na kome se obično slika Sveti Jovan Krstitelj ustupljeno Sv. Savi u arhijerejskom ornatu koji nema nikakve sličnosti sa danas poznatim Svetiteljevim likom iz manastira Mileševe. Ono što je takođe neobično je to da nijednom svetitelju nije naslikan oreol.





Po svojoj umetničkoj vrednosti i sjajnom koloritu, rezbarskoj veštini, ukusu i skladu boja, kojim ga je autor ovekovečio, spada među najlepše u zemlji. Na ikonama je uočljiv uticaj čuvenih dela zapadnog slikarstva. Rezbarni radovi u baroknom stilu, sa primesama rokokoa, pozlaćeni su. Ikonostas je poslednji put pozlaćen čistim zlatom 1929.godine. Rezbarski radovi su delo vajara Dimitrija Petrovića koji je radio i ikonostas Saborne crkve u Beogradu. U prilog ovoj tvrdnji je i pronađena kopija nacrta za ikonostas topčiderske crkve na kome je uočljiva sličnost sa sabornom crkvom.

Crkva nikada nije živopisana. Ipak je bilo pokušaja da se to učini, što dokazuje jedna sačuvana skica severnog zida sa ikonama crkve u Topčideru koju je radio Rus Boris Seljanko.
Gradnja crkve otpočela je kopanjem temelja 28. jula 1832. godine. Gradili su je ondašnji poznati neimari Janja Mihailović i Nikola Đorđević, izvođači mnogih građevina i zdanja starog Beograda, sa Hadži Nikolom Živkovićem, koji se smatrao izuzetnim graditeljem obnovljene Srbije. NJenu izgradnju su nadgledali poverenici i najbliži saradnici kneza Miloša. Zidanje crkve je trajalo oko tri godine, sa kratkim prekidom leta 1834. godine zbog slabog plaćanja i niskih nadnica majstora. Štedljivost Kneza Miloša pri gradnji crkve se ispoljila i u pogledu korišćenja materijala. Pre svega, radi se o upotrebi i korišćenju jednog starog groblja čiji su spomenici ugrađeni u crkvenom tornju i starom Mitropolitovom konaku, sadašnjem parohijskom domu.
To su stare nadgrobne ploče okrenute naopako, bez natpisa, sa izvesnom ornamentikom. Jedna od njih, uzidana sa severne strane crkvenog tornja, je posebno interesantna jer se na njoj nalaze izdubljena dvoja konjska klešta koja nam govore da je pokojnik bio zanatlija, potkivač konja. Nemoguće je utvrditi iz kog vremena potiču ovi spomenici i da li pripadaju XVII ili XVIII veku. Ovi uzidani spomenici nam ukazuju na to da se neko staro groblje nalazilo u neposrednoj blizini mesta na kome je kasnije sazidana crkva.



Crkva Svetih Apostola Petra i Pavla sagrađena je od tesanog kamena, žućkastog sitnog peščara, koji je otporan na vremenske uticaje; građevina je bez kubeta, a ima visok kameni toranj, koji se uzdiže nad zapadnom fasadom hrama, impozantnom u svojoj jednostavnosti. Crkva je građena ravnomerno, sa jedva primetnim fugama, tako da deluje kao da je od jednog kamena. Fasade crkve su izdeljene plitkim pilastrima sa profilisanim kapitelima i plitkim polukružnim lukovima koji povezuju polastre, iznad kojih se nalazi niz plitkih arkadica.
Što se unutrašnjosti tiče, gornji delovi zapadnog i južnog portala ukrašeni su plitkim reljefom uklesanim u kamen, sa motivima vinove loze i drugim stilizovanim biljnim ornamentima i krstovima. Svi ovi elementi odražavaju izuzetnu neimarsku veštinu graditelja ove, inače male građevine, urađene sa puno ukusa i mere. Topčiderska crkva je po svom unutrašnjem sklopu jednobrodna građevina, zasvođena sedrastim lakim kamenom i opekom. Severni i južni zid crkve prevezan je sa dve gvozdene traverze.

Iako je zasigurno poznato da je crkva uglavnom bila završena u toku 1834. godine (u prilog tome govori natpis sa godinom na zvonu koje je Knez Miloš darovao topčiderskoj crkvi), ne može sa sigurnošću da se tvrdi kada su bili gotovi unutrašnji radovi i kada su počela da se vrše bogosluženja.


sa sajta topciderske crkve
 

Nina

Starosedelac
Supermoderator
Poruka
185.386
ZGRADA ZAVODA ZA ZAŠTITU SPOMENIKA KULTURE

Nalazi se na Kelemegdanu

546001

Knez Aleksandar Karađorđević, na predlog Jovana Sterije Popovića, izdaje 22. februara 1844. godine Uredbu o zabrani rušenja starih gradova i njihovih razvalina, u saglasnosti sa Sovjetom. Uredba o zaštiti spomenika istorije prvi je opšti akt o zaštiti kulturnog nasleđa u Srbiji i predstavlja jedan od prvih savremenih opštih spomeničkopravnih akata u Evropi 19. veka.
Zgrada Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda podignuta je posle 1902., a pre 1904. godine, za potrebe Generalštaba srpske vojske. Imala je sve karakteristike javnih zdanja zidanih krajem 19. početkom 20. veka koja su svojim strogim postulatima reprezentovala „istorijsku utemeljenost savremenih državnih ustanova”


546002

Poput brojnih tvrđavskih objekata zgrada je stradala u bombardovanju Beograda oktobra 1915. godine. Posle Prvog svetskog rata u uslovima formiranja države u promenjenim granicama, znatno uvećanim potrebama za vojnim kadrom i hitnim obezbeđenjem prostora za njihov smeštaj odlučeno je da se i nova generalštabna zdanja podignu na istom mestu na kom je Generalštab stvarao svoju , na Gornjem gradu Beogradske tvrđave.
Zbog okolnosti u kojem su nastajale, nove građevine su morale biti najjednostavnije i najbrže za gradnju te su podignuti bondručni, privremeni objekti - jedan na bastionu I jugozapadnog fronta, a drugi nad sačuvanim ostacima starije građevine, nad jugozapadnim bedemom.


546003

Zgrade su najverovatnije delo Janka Šafarika, arhitekte u Građevinskom odseku inžinjersko-tehničkog odeljenja Ministarstva vojske i mornarice. Oblikovane su po uzoru na balkansku gradsku arhitekturu XIX veka. NJima dominira sprat nad erkerima rešen u vidnom bondručnom sistemu, sa velikim brojem prozorskih otvora između drvenih stubova.


546004

Posle preseljenja Generalštaba u novu zgradu u Ulici kneza Miloša objekti u Gornjem gradu adaptirani su za Vojni muzej koji se u njima nalazio do 1956. godine, kada su mu dodeljene prostorije Vojnogeografskog instituta u neposrednoj blizini.
Od 1934. godine u ovoj zgradi nalazio se deo postavke Vojnog muzeja posvećen ubistvu kralja Aleksandra u Marseju.

546005

U napuštenu zgradu nad jugozapadnim bedemom uselio se 1961. godine Zavod za zaštitu spomenika kulture, dok je druga zgrada koja je bila u veoma lošem stanju srušena. Za nešto više od pet decenija koliko se Zavod nalazi u ovoj zgradi, na njoj su u više navrata izvođeni složeni i obimni radovi na sanaciji i rekonstrukciji.


546006

Zgrada danas predstavlja ne samo svedočanstvo razvoja Beogradske tvrđave već i razvoja službe zaštite kulturnog nasleđa, a za sve građane Beograda i njegove posetioce prepoznatljiv motiv Beograda.

Zgrada Zavoda za zaštitu spomenika kulture Beograda – ustanove kulture od nacionalnog značaja nalazi se pod zaštitom kao deo Beogradske tvrđave, kulturnog dobra od izuzetnog značaja za Republiku Srbiju (Službeni glasnik SRS 14/79).
izvor:wikipedija
 

Nina

Starosedelac
Supermoderator
Poruka
185.386
ZGRADA VOJNOGEOGRAFSKOG INSTITUTA

Mije Kovačevića 5

560979

Vojnogeografski institut je jedna od najstarijih ustanova naše vojske. Osnovan je 5. februara 1876. godine, kao Drugo (Geografsko) odeljenje Glavnog đeneralštaba Srpske Vojske. Odeljenje je 1920. godine preraslo u Geografski institut (1923. u Vojnogeografski institut) - prvu vojnu ustanovu koja je ponela naziv "institut".Nalazio se u zgradi danasnjeg Vojnog Muzeja na Kalemegdanu

560980

Prva karta koja je nastala kao rezultat rada ustanove je Karta Sliva Južne Morave u razmeru 1:300.000 koja je publikovana 1881. godine.

U Kraljevini Srbiji je izvršio topografski premer države u razmeru 1:50.000, na osnovu kojeg je izrađeno 95 listova Đeneralštabne karte razmera 1:75.000, prve karte Srbije nastale premerom zemljišta. Ova karta je ostala u vojnoj i državnoj upotrebi nekoliko decenija i poslužila kao osnovni kartografski izvor svim kartama Kraljevine Srbije sitnije razmere. Takođe, u ovom su periodu razvijene osnovne geodetske mreže (trigonometrijska triangulacija I, II i III reda i precizni nivelman), izvršena astronomska merenja u cilju određivanja oblika geoida, itd.

U periodu balkanskih i I svetskog rata, VGI je dao veliki doprinos Srpskoj vojsci i saveznicima, izradom i štampanjem karata jugoistočne Evrope, u raznim razmerima. Kartografski radovi su vršeni na celom putu odstupanja Srpske vojske, zatim na Krfu, a potom i u Solunu.

560981
U periodu između dva svetska rata, VGI je stvorio jedinstvenu geodetsku osnovu na celoj državnoj teritoriji Kraljevine Jugoslavije (triangulaciju i nivelman), na osnovu premera u razmeru 1:50.000 izradio topografsku kartu razmera 1:100.000 i niz topografskih karata sitnije razmere. U ovom periodu, VGI postaje kadrovski i materijalno snažna ustanova koja je sa uspehom zadovoljavala ne samo brojne vojne i državne potrebe, već je bila stalno prisutna u radu i projektima Međunarodne geodetske i geofizičke unije, Međunarodne geografske unije i drugih međunarodnih stručnih i naučnih organizacija. Institut je bio inicijator velikih međunarodnih geodetskih naučnih projekata - stepenskih merenja duž 22. meridijana i 45. paralele, a uzeo je učešća i u drugim međunarodnim geodetskim i kartografskim radovima i projektima
 

Nina

Starosedelac
Supermoderator
Poruka
185.386
Nakon II svetskog rata, VGI je nastavio i završio rad na osnovnim geodetskim mrežama, kada se pojavila potreba za novom zgradom koja je izgradjena u periodu 1950-1954. godine, prema projektu arhitekte Milorada Macure (1914-1989), jednog od najistaknutijih predstavnika srpske i beogradske graditeljske scene posleratnog perioda. U prostorno-funkcionalnom smislu jasno se izdvajaju dve celine koje su bile namenjene dvema korisničkim institucijama. Severno krilo u kojem je smeštena Štamparija orijentisano je prema parku, dok je južno krilo, namenjeno Vojnogeografskom institutu, postavljeno prema ulici Mije Kovačevića.

560984

Zgrada spada u najranije primere beogradskog graditeljstva na kojima se prepoznaje napuštanje socrealističkih shvatanja i približavanje arhitektonskom rečniku internacionalnog stila. Izgradnja novog objekta za njegove potrebe u prvim posleratnim godina govori u prilog važnosti i značaja koji je ova institucija uživala u novoformiranoj državi. Projektovanje i realizacija objekta predstavlja najreprezentativniji primer prevazilaženja arhitekture socrealizma u ranim posleratnim godinama i prvi monumentalni objekat javnog karaktera, koncipiran u skladu sa progresivnim proevropskim arhitektonskim načelima. Po pojedinim elementima karakterističnim za njegovo projektovanje i realizaciju ovo delo predstavlja pionirski rad u domaćoj posleratnoj produkciji – na njemu je po prvi put primenjen sistem sa brisolejima i postignuto jedinstvo funkcionalnih i estetskih načela, ostvarena je dosledna upotreba modularnog sistema kako u oblikovanju fasada, tako i u enterijeru. U okviru stvaralačkog opusa arhitekte Milorada Macure, građevina zauzima istaknuto mesto i oslikava autora kao ličnost progresivnih ideja i najsavremenijih shvatanja, koja su bila istovremena sa vladajućim tendencijama na evropskoj graditeljskoj sceni.

560985

Od osnivanja do danas institut nije menjao svoju osnovnu delatnost - svo vreme se bavio izradom karata za vojne potrebe. U svojoj dugoj istoriji Vojnogeografski institut je imao veoma važnu ulogu u razvoju srpske geodezije, kartografije i fotogrametrije. Realizovao je niz projekata od državnog značaja, kao što je projektovanje i uspostavljanje prve državne trigonometrijske, nivelmanske, gravimetrijske i GPS mreže. Jedan od najznačajnijih zadataka instituta je prvi sistematski topografski premer celokupne državne teritorije na osnovu kojeg su izrađene brojne topografske karte.
izvor:beogradskonasledje i sajt VGI
 

Nina

Starosedelac
Supermoderator
Poruka
185.386
KUĆA NEVENE ZABORSKI

Dalmatinska br.79

U periodu moderne između dva svetska rata, srpska arhitektura se razvijala kroz više paralelnih pravaca: zakasnela secesija, folklorizam srpsko-vizantijskog stila, miks neoklasicizma i akademizma. Međutim, pojavom GAMP-a, odnosno grupe arhitekata modernog pravca, etabliraće se najnoviji dominantni građevinski trend funkcionalnosti i estetika minimalizma jednog Ota Vagnera ili Adolfa Losa.

562485

Tako su nastale neke od institucija poput Palate "Albanija", Doma Armije, zgrade Tanjuga, Parobroda, Prve i Pete beogradske gimnazije, Etnografskog muzeja i Aero-kluba, Paviljona "Cvijeta Zuzorić" i Patrijaršije, Jugoslovenske udružene i Agrarne banke, hotela "Mažestik", "Prag" i "Beograd", Radio Beograda i Pozorišta na Terazijama, Igumanovljeve palate, zgrade "Borbe", UNS-a ili Udruženja inženjera i arhitekata, crkve na Crvenom krstu i Bitef teatra, Starog sajmišta i zgrade komande RV i PVO u Zemunu, termocentrale "Snaga i svetlost" i BIGZ-a, bolnica "Tiršova" i "Sveti Sava", auto-salona Fiat i Opel, starog MUP-a i Astronomske opservatorije na Zvezdari. Ili pojedinačnih stambeno-poslovnih zgrada poput Solida, Lektresa, kuća Zdravka Đurića ili Nevene Zaborski, svih drugih referentnih, široj javnosti nepoznatih repera sa Dorćola, Obilićevog i Topličinog venca, sa prostora od Ulice kneza Miloša do Glavne železničke stanice, zaleđine između pomenutog Radio Beograda i Skupštine, gravitacije Vračara oko Bulevara i Njegoševe ulice, kuća i vila na Neimaru, u Profesorskoj koloniji, na Topčiderskom brdu i Senjaku.

Kuća Nevene Zaborski koja je proglasena spomenikom kulture.

Sagrađena je 1931. godine prema projektu arhitekte Milana Zlokovića, kao tip jednospratne porodične kuće sa jednim stanom, sa dnevnim boravkom u prizemlju i spavaćim sobama na spratu. U spoljnom oblikovanju, ulična fasada je simetrična i tretirana je kao glatko zidno platno u jednoj ravni iz koga su isečeni otvori. Slikarski tretman fasade naglašen je i širokim okvirom. Dekorativni elementi svedeni su na dva plitka jonska pilastra, koji uspostavljaju ritam prozorskih otvora i istuču vertikalnost čitave kompozicije, i na ornamentalni reljef postavljen na samom vrhu u osovini kuće. Dekorativni tretman fasade ukazuje na priključenje „ar deko“ arhitektonskom pokretu koji se širom Evrope održao sve do početka Drugog svetskog rata. Kuća Nevene Zaborski zauzima značajno mesto među brojnim stambenim objektima koje je autor realizovao u Beogradu. Ukazuje na otvaranje beogradske graditeljske scene modernim idejama tog doba i afirmisanim savremenicima i na taj način prezentuje ranu fazu razvoja Zlokovićevog i beogradskog modernizma. Istovremeno, zauzima i značajno mesto u okviru opusa jednog od najvećih autora srpskog modernizma, Milana Zlokovića.
izvor:wikipedija
 

Nina

Starosedelac
Supermoderator
Poruka
185.386
VILA RAJH

564264

Vila Rajh nalazi se na teritoriji opštine Savski venac, u ulici Sanje Živanović broj 2a, u privatnoj svojini.

Podignuta 1931. godine prema projektu istaknutog beogradskog arhitekte Dušana Babića, u duhu modernih arhitektonskih stremljenja. Koncipirana je kao izduženi paralelopiped, sa dve etaže sa nivoa ulice Sanje Živanović i tri etaže u dubini parcele. Veštom kombinacijom konstrukcije masivnih zidova i stubova na obodnim ivicama, postignut je efekat lakoće i dinamike. Dosledno sprovođenje principa otvaranja velikih terasa prema bašti, u kombinaciji sa funkcionalistički primenjenim geometrijskim principom oduzimanja mase i uvođenja stubova, čini ovu vilu jednim od najistaknutijih primera beogradske moderne arhitekture, dok dekorativni tretman fasada ukazuje na priključenje ar deko arhitektonskom pokretu koji se širom Evrope održao sve do početka Drugog svetskog rata. Vila Rajh predstavlja izuzetan primer modernog arhitektonskog razmišljanja i značajno autorsko ostvarenje Dušana Babića koji spada u red vodećih srpskih arhitekata tridesetih godina 20. veka.

Vila kao znacajno arhitekstonsko delo proglasena je spomenikom kulture 2013 g.
 

Nina

Starosedelac
Supermoderator
Poruka
185.386
DOM BRAĆE KRSTIĆ
Kralja Milutina, br. 5

567343

Dom braće Krstić je sagrađen oko 1895. godine kao reprezentativni stambeni objekat i predstavlja jednu od retko očuvanih manjih stambenih zgrada na prostoru između Terazija i Trga Slavija. Sudeći prema bogatoj profilaciji oko prozora može se pretpostaviti da je autor objekta bio arhitekta Jovan Ilkić.


567348

Preduzimač radova bio je Gavra Sabovljević, koji je objekat sazidao kao „kuću za rentu“, a ubrzo ju je prodao roditeljima braće Krstić. Kuća je prizemna porodična zgrada sa četiri sobe, razvijene oko hola, i odeljenjima u podrumu koja služe kao pomoćne prostorije- Oprema stana je uobičajena, stim da su pod i sokla u holu izrađeni od mermera, a tavanica jedne prostorije je drvena i kasetirana.
U toj kući su rođeni Petar (1899) i Branko Krstić(1902). Njihov otac je umro veoma rano, već 1904. godine. Po završetku školovanja braća Krstić radili su u sobama iz dvorišta, dok su stambene sobe bile sa ulice. U dvorišnoj zgradi koja je dograđena neposredno posle Prvog svetskog rata, formiran je projektantsko-izvođački biro „Arhitekt“ čiji su osnivači bili Milan Sekulić, M. Petrović-Obućina i Dragiša Brašovan. Kuća je formalno promenila vlasnika sredinom pedesetih godina kada je majka umrla, a Petar i Branko Krstić su osnovali svoje porodice. Nešto kasnije došlo je do podele vlasništva na dva idealna dela bez bilo kakvih promena u dispoziciji prostora.

567344

Petar i Branko Krstić su svoju karijeru započeli nagrađenim projektom za Paviljon Jugoslavije na izložbi u Filadelfiji 1925. godine, a potom i nagrađenim rešenjem za Svetosavski hram 1927. godine. Pripadali su Grupi arhitekata modernog pravca, a njihovo zajedničko delo obuhvata više desetina projektovanih i izvedenih objekata, među kojima su palata Agrarne banke, crkva Svetog Marka, Igumanova palata.
Kuća je obnovljena u prvoj deceniji 21. veka
Dom braće Krstić proslešen je za spomenik kulture 1973.godine
 
Top