Subotica, biser na severu Srbije

Nina

Zlatna tastatura
Supermoderator
Poruka
333.216
panorama.png


Grad Subotica se nalazi na severu Republike Srbije, duž glavnih evropskih koridora i između dve reke: Dunava i Tise. Prema popisu iz 2011. godine ima 97.910 stanovnika. Nalazi se na 10 km udaljenosti od granice Srbije sa Mađarskom, na severnoj širini od 46°5'55" i istočnoj dužini od 19°39'47". Administrativni je centar Severnobačkog okruga.

Subotica je,tokom vremena postala najznačajniji administrativno-upravni, industrijski, trgovački, saobraćajni i kulturni centar u severnoj Bačkoj, a obližnje Palićko jezero je čini i turističko-rekreativnim centrom šireg područja.

Subotica se prvi put pominje 1391. pod latinskim imenom Zabatka. Godine 1526,—1527. Subotica je bila prestonica kratkotrajne srpske države samoproglašenog cara Jovana Nenada. Osmansko carstvo je vladalo gradom od 1542. do 1686, kada je Subotica postala posed Habzburške monarhije. Tokom osmanske uprave ime grada je bilo Sobotka. Polovinom 18. veka ime joj je zvanično promenjeno u Sancta Maria, po austrijskoj carici Mariji Tereziji. Ime grada je ponovo promenjeno 1779. u Maria Tereziopolis, a mađarsko ime Szabadka je privremeno ušlo u službenu upotrebu 1845. a potom ponovo 1867. godine. Subotica je 1918. ušla u sastav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Lokalni Srbi i Bunjevci su od 17. veka koristili naziv Subotica, koji je nakon 1918. godine i ozvaničen. Od 2007. godine Subotica ima status grada.

Turci su Suboticu zauzeli 1542. godine i vladali njome do 1686. Privilegijom iz 1743. godine Marija Terezija proglasila je Suboticu slobodnom komorskom varoši, za šta su Subotičani darovali carici 150 konja. Za odanu službu subotičkih graničara habsburškom dvoru, Marija Terezija proglasila je Suboticu 1779. godine slobodnim kraljevskim gradom. Za ovu važnu odluku Subotičani su poklonili carici 5.000 zlatnika i platili otkup 266.666 forinti. Status slobodnog kraljevskog grada doneo je Subotici veću autonomiju i novo ime – Maria Theresiopolis. Od te godine počinje planski i ubrzaniji razvoj grada.

U vreme Srpske Vojvodine, između 1850. i 1860. godine, u strogo centralizovanom sistemu, pažnja se ipak posvećivala i kulturi. Ovde je 1853. godine izgrađeno pozorište i mnoge kvartovske škole.

Posle nagodbe 1867, sve do 1914. godine, u Subotici se ubrzano razvijaju građansko društvo i grad.

Krajem Prvog svetskog rata srpske i francuske jedinice ušle su u Suboticu 13. novembra 1918. Na velikoj narodnoj skupštini u Novom Sadu 25. novembra 1918. proglašeno je ujedinjenje Banata, Bačke i Baranje s Kraljevinom Srbijom, ali je Subotica konačno pripojena novoj državi Jugoslaviji u Trijanonu 4. juna 1920. godine. Jedna od centralnih ličnosti ovih značajnih događaja bio je Blaško Rajić, župnik iz Subotice.

Početkom Drugog svetskog rata, 12. aprila 1941. godine, Suboticu su okupirali mađarski fašisti, a oslobodili su je Subotički partizanski odred i jedinice Crvene armije, 10. oktobra 1944. godine. U završnim borbama na železničkoj stanici poginuo je komandant Odreda, Jovan Mikić Spartak, jugoslovenski reprezentativac i rekorder u atletici.

Subotica se u moderan srednjoevropski grad razvila krajem 19. i početkom 20. veka. Grad je u to vreme doživeo izuzetan urbani, industrijski, graditeljski i kulturni procvat. Brži razvoj zanata, industrije i trgovine podstaknut je još 1869. godine dolaskom prvog voza, a ubrzan izgradnjom električne centrale 1896. godine i tramvajskim saobraćajem 1897. godine. Začetke današnje moderne industrije nalazimo krajem 19. veka: preduzeće za izvoz mesa “Hartman i Konen” s prvom hladnjačom u zemlji, prvu subotičku fabriku sumporne kiseline i veštačkog đubriva “Klotild” osnovanu 1904, braća Ruf su 1917. godine počela proizvodnju bombona, industrija električnih motora “Sever” osnovana je 1923. godine.

Prva srednja škola, preteča gimnazije, otvorena je u Subotici 1747, muzička škola 1868, dom za stare 1766, Palić postaje lečilište 1845, prva štamparija osnovana je 1844, prve novine izašle su 1848, prvu bioskopsku predstavu prikazao je Anđelo Bjanki iz Pečuja 1899, a Aleksandar Lifka otvorio prvi stalni bioskop 1910, Đuro Stantić osvojio prvu olimpijsku medalju u Atini 1906, Ivan Sarić poleteo avionom sopstvene konstrukcije 1910.

Ovo je dom za oko 150.000 stanovnika, a sva ta raznolikost Suboticu je pretvorila u pravi muzej kultura i veroispovesti – ovde se nalazi jedna od tri aktivne sinagoge u Srbiji, protestantska crkva, mnogobrojni rimokatolički i pravoslavni verski objekti, kao i novoizgrađena džamija.

( sa sajta grada Subotica/ vikipedija)
 
Mnoge ličnosti obeležile su Suboticu, ostavili pečat gradu i trag gde sada stoje spomenici, ploče, parkovi ili ustanove sa nazivima i posvetama.
Neki od njih su :

-Car Jovan Nenad (1492-1527)

-Lajoš Vermeš (1860-1945)

-Ivan Sarić (1876-1966)

-Blaško Rajić (1878-1951)

-Aleksandar Lifka (1880-1952)

-Bela Lugoši (1882 – 1956)

-Deže Kostoljani (1885 – 1936)

-Danilo Kiš (1935-1989)

Ђула Мештер (1972 - )

Тихомир Огњанов (1927—2006)

Jovan Mikić-Spartrak (1914 - 1944)
 
Gradska kuća
Gradska-kuca-4-683x1024.jpg


Nalazi se na Trgu slobode u Subotici.

Gradska kuća, centar i simbol Subotice, sagrađena je u periodu između 1908. i 1912. godine. Visoka je 76m i zauzima površinu od 5838m². Projektovali su je Marcel Komor (Marcell Komor) i Deže Jakab (Dezső Jakab), poznati budimpeštanski arhitekti.

Dekorativnost secesije, ovde je obogaćena romantičarskom notom mađarskog folklora, kroz šare stilizovanih cvetova, cvetnog nakita od keramike i kovanog gvožđa. Srce Gradske kuće čini Velika većnica sa raskošnim vitražima. Ona se koristi za zasedanja Skupštine, koncerte, venčanja i važne skupove.

Danas, kao i u prošlosti, u Gradskoj kući se nalaze Gradska uprava, Istorijski arhiv, butici i banke. Vidikovac na tornju Gradske kuće je visok 45 m i sa njega se pruža nezaboravan pogled na Suboticu i njenu okolinu.
Gradska-kuca-33-1024x683.jpg
Gradska-kuca-37-1024x683.jpg
 
Rajhlova palata
Nalazi se u Subotici na adresi Park Ferenca Rajhla 5

48920465671_d3ee5539c4_b.jpg


Rajhlova palata je jedan od simbola Subotice i remek delo u stilu mađarske secesije. Arhitekta Ferenc Rajhl (Ferenc Raichle), koji je projektovao zgrade Gradske biblioteke i subotičke Gimnazije, podigao ju je kao svoju porodičnu palatu. Zato je u nju ugradio ne samo svu svoju veštinu već i ljubav, ali i celo porodično bogatstvo.

Szabadka_Raichle_palota_1_archiv-1024x705.jpg


Fasada sa ukrasima od žolnai keramike iz Pečuja, mozaici od murano stakla iz Italije… Maštom i luksuzom, originalnošću i stilom, ovaj rođeni Apatinac i subotički zet ukrasio je svoje porodično gnezdo koje je sada nepokretno kulturno dobro kao spomenik kulture od velikog značaja. Danas se ovde nalazi Galerija savremene umetnosti Likovni susret.

Rajhl-palata-13-1024x684.jpg
 

Back
Top