Quantcast

Srbin močniji i od Dušana Silnog

Nina

Srebrna tastatura
Supermoderator
Poruka
256.473
images.jpg


Zanimljivo je da smo u svom kolektivnom sećanju na neki način zanemarili najmoćnijeg Srbina svih vremena. To nije bio car Dušan, već Mehmed-paša Sokolović. Nije bilo čoveka našega roda koji je tako dugo upravljao sudbinom tako brojnih zemalja i naroda.

Opterećeni nacionalizmom 19. i 20. veka, ne možemo ponekad da razumemo kako čovek može da bude odani sultanov saradnik, fanatičan zatočnik svoga carstva, a da istovremeno mari i za mali narod iz koga je potekao. Mi čak i ne znamo da li su njegove zadužbine u starom zavičaju, pa i njegovo najveće životno postignuće, obnova Patrijaršije, plod nekakvog rodoljublja, ili državotvorna mera osmanskog najvišeg velikodostojnika. A možda i jedno i drugo. NJegovo vezirovanje se preklopilo sa vremenom kada je Turcima odgovaralo da daju ustupke Srbima.

Tako je stvorena Patrijaršija, koja je dosegla krajeve koje nikada neće obuhvatiti nijedna prethodna ni buduća srpska država. Otud i danas imamo Jegarsku episkopiju, nazvanu po gradu na severu Mađarske. Mileta Prodanović mi reče jednom prilikom kako bi bilo dobro imati na novčanici, ili makar na poštanskoj marki, dva rođaka ili brata koji nesumnjivo vode većinu Srba krajem 16. veka: Makarija i Mehmeda (Bajice Nenadića?).

Da nije bilo ovoga našega zemljaka i njegove obnove Patrijaršije, Srbi bi izgubili instituciju koja je u velikoj meri sačuvala njihov identitet. Naravno, verovatno bi kasnije dobili crkvenu autonomiju, kao što su je Bugari dobili tek krajem 19. veka. Pre toga bili bi izloženi uticaju grčke, carigradske crkvene hijerarhije, kao što se dešavalo kada je Pećka patrijaršija ukinuta 1766. godine. Na sreću, to se dogodilo već kasno. Srbi su za dva veka od 1557. godine, uspeli da učvrste svoj identitet. A i posle, ulogu ukinute Patrijaršije preuzeli su ojačali crkveni centri u Habzburškoj monarhiji, a možda donekle i Cetinjska mitropolija. Po crkvama se vekovima u službi podsećalo na svetorodnu lozu Nemanjića.

Oko crkava i manastira su guslari prenosili svoju, danas bi se reklo popularnu, verziju srpske istorije. Da je crkvena organizacija bila slabija, bili bi slabiji i uspomena na srednjovekovnu državnost i narodna kultura, oba elementa oko kojih će Srbi obnoviti državu u 19. veku.

Sa druge strane, da je Sokolović uspeo u svojoj najvećoj želji o kojoj govori profesor Antić, da okrene smer turske politike ka slabijim državama na istoku i severoistoku? To znači da je Sokolović hteo da izbegne sukob sa nabujalim zapadnim silama, sukob u kome je Osmansko carstvo trošilo previše, a od 17. veka je uglavnom gubilo. Osmanska carevina bi, da je odabrala alternativni pravac širenja, bila mnogo jača. Danas bi skoro sve naftne rezerve od centralne Azije do Persijskog zaliva i Saudijske Arabije, od Alžira pa možda do Indonezije (Sokolović je primio izaslanike i iz ove daleke zemlje), bile u turskim rukama. Pitanje da li bi išta ostalo od Srba.

Naša država se stvarala kao neka uporna biljka, u pukotinama moćne otomanske stene, a te pukotine su nastajale pod udarcima Zapada. Bez poraza od evropskih sila (posebno Rusije) Turci ne bi bili prinuđeni da prave ustupke svojim hrišćanskim podanicima. Privlačnost islama bi porasla, u jednoj uspešnoj i moćnoj državi, a ne „Bolesniku na Bosforu“ kako su nazivali Tursku 19. veka. Broj pravoslavaca bi se verovatno smanjio, a ostatak bi bio pod kontrolom carigradskih grčkih patrijarha. Tako je Sokolović taman bio po meri. Uradio je mnogo za Srbe, ali da je postigao sve što je želeo, ne bi dobro prošli.

istoričar-dr Predrag J. Marković
 
Poruka
65.025
Nebitno je sta je bio rodom vec da li se smatrao Srbinom

Janičari ako budu uzeti ne baš od najmanjih nogu, zadrže jedan deo svog identiteta. Tako je i Rustem-paša Opuković izjavio poslaniku npr. da je rodom Srbin.

Da je to činjenica vidimo na primeru Konstantina Mihailovića iz Ostrovice, koji se poturčio i onda ponovo preverio prešavši na rimokatoličku veru. Ali je bio i uvek ostao ono što je bio i u mladosti; Srbin.

Drugačije je to kod pismenih ljudi. Oni znaju odakle su, grade svoj identitet i čuvaju njegovu složenost. Mehmed-paša je bio upravo primer pismenih ljudi. Ovi što su nepismeni i bez nekih kontakata sa srpskom sredinom i što su pešadija; ono postanu čisti Turci posle par godina. A to nije slučaj sa ovim kome je tema posvećena (bez obzira na to što je on bio, naravno, prevashodno Turčin).
 

Nina

Srebrna tastatura
Supermoderator
Poruka
256.473
Istoričari i danas raspravljauju oko toga šta je istorija a šta mit vezano za Mehmed Pašu Sokolovića
Ovde u tekstu je suprotno mišljenje istoričara Luka Mičeta od mišljenja istoricara Predraga Markovića


Gde se završava istorija, a počinje mit?

Mehmed Paša Sokolović ubijen je 11. oktobra 1579. godine u Istanbulu, u 73. godini života. I dalje se ne zna koja je tačno bila njegova uloga u istoriji Srbije, a to pitanje izaziva oprečne stavove stručnjaka čak i 450 godina kasnije

Rođen je pod imenom Bajica Nenadić, u selu Sokolovići blizu Rudog. O njegovom detinjstvu ne zna se puno – samo to da da mu se otac zvao Dimitrije i da su ga Turci odveli u janičare kao danak u krvi.

Mehmed paša Sokolović je počeo svoju “karijeru” u otomanskoj hijerarhiji 1543. godine, kada je postao zapovednik carske garde, a uzdizao se na lestvici vremenom, sve dok 1565. nije postao veliki vezir, najviši sultanov podanik.
Bez obzira na njegove visoke pozicije u turskom carskom sistemu (ili možda upravo zbog njih), uticao je na to da se podignu mnoge srpske zadužbine, od kojih je, svakako, najpoznatiji čuveni most, na Drini, odnosno “Na Drini ćuprija”.

Jedna od najvećih tačaka sporenja, ipak, ostaje uloga Mehmed paše Sokolovića u obnavljanju Pećke patrijaršije.
Postao veliki vezir osam godina nakon obnove Patrijaršije

Kako je poznati istoričar Luka Mičeta pisao za list Danas svojevremeno, Pećka patrijaršija obnovljena je 1557. godine, a to nije mogla da bude odluka Mehmed paše Sokolovića.
On smatra da je takve odluke mogao donositi samo sultan (u to vreme Sulejman Veličanstveni), ili možda veliki vezir, što Sokolović u to vreme još uvek nije bio. Na tom mestu nalazio se drugi Turčin srpskog porekla, Rustem-paša Opuković.

“Obnova Pećke patrijaršije je bila tako velika državnička odluka da Mehmed-paša nije mogao da je donese jer se često zaboravlja da je on u to doba bio samo rumelijski beglerbeg, komandant mornarice, treći vezir, a da će veliki vezir, drugi čovek carstva, postati tek tokom poslednje godine vladavine Sulejmana Veličanstvenog, 1565. godine, dakle osam godina od obnavljanja Pećke patrijaršije”, piše Mičeta.

Obnova Pećke patrijaršije bila prevashodno turska velika politika, piše Mičeta, pozivajući se na knjigu “Znameniti Srbi muslimani” Milenka Vukićevića, u kojoj on tvrdi da je Sulejman Veličanstveni u fermanu izdatom u doba obnavljanja Pećke patrijaršije naredio “da se u njegovoj carevini svaka vera slobodno ispoveda”.

Mičeta navodi još jednu stvar, pozivajući se na italijanskog putopisca Marka-Antonija Pigafete i njegovo pisanje iz 1568. godine, u kom stoji da ” zbog toga što hoće da podigne bezistan, karavan-saraj i druge građevine, Mehmed-paša Sokolović je, u ovom gradu (Beogradu), naredio da se poruše tri crkve raških hrišćana i jevrejske sinagoge. On te bogomolje nije razrušio toliko radi svoje gradnje koliko da se u njima ne bi vršili obredi”.
Ovim Mičeta iznosi tvrdnju da Mehmed paša Sokolović možda i nije učinio toliko za srpski narod kao što se misli.



“Pitanje je da li bi išta ostalo od Srba”

Sa druge strane medalje, mogli bismo da navedemo pisanja istoričara Predraga Markovića za list Nedeljnik.
Kako on smatra, mada je nejasno da li je obnova Pećke patrijaršije plod Sokolovićeve ljubavi prema Srbima ili otomanske politike, jedno je sigurno – vezirovanje Mehmed Paše Sokolovića se preklopilo sa vremenom kada je Turcima odgovaralo da daju ustupke Srbima.

Podsetimo, on je vezirovao od 1565-1579, za vreme tri sultana: Sulejmana Veličanstvenog, Selima II i Murata III.

“Da nije bilo ovoga našega zemljaka i njegove obnove Patrijaršije, Srbi bi izgubili instituciju koja je u velikoj meri sačuvala njihov identitet. Naravno, verovatno bi kasnije dobili crkvenu autonomiju, kao što su je Bugari dobili tek krajem 19. veka. Pre toga bili bi izloženi uticaju grčke, carigradske crkvene hijerarhije, kao što se dešavalo kada je Pećka patrijaršija ukinuta 1766. godine”, piše Marković.

Po njegovom mišljenju, Srbi su za ta dva veka (od 1557. do 1766) uspeli da učvrste svoj identitet, a posle su ulogu ukinute Patrijaršije preuzeli crkveni centri u Habzburškoj monarhiji, a možda donekle i Cetinjska mitropolija.

Sokolović je hteo da izbegne sukob sa nabujalim zapadnim silama, u kome je Osmansko carstvo trošilo previše, a od 17. veka je uglavnom gubilo.

Da je Osmansko carstvo odabralo drugi pravac širenja, skoro sve naftne rezerve od centralne Azije do Persijskog zaliva i Saudijske Arabije, od Alžira pa možda do Indonezije, bile bi u turskim rukama, smatra Marković, primećujući čak i da je “pitanje da li bi išta ostalo od Srba”.

Kao što možemo da vidimo, ni četiri i po veka kasnije, ni istoričari nisu uspeli da iskristališu kakva je tačno bila uloga Mehmed Paše Sokolovića, koji je ubijen na današnji dan 1579. godine u Istanbulu, za istoriju Srbije, ali neke stvari su, ipak, opšte poznate.

Bio je veliki zadužbinar, pa je tako, pored najpoznatijeg mosta na Drini, sagradio bar još tri mosta u današnjoj Bosni i Hercegovini, i jedan u Crnoj Gori. Podigao je i džamiju u svom rodnom mestu, a prema predanju, i crkvu u Poblaću. Ktitor je i mnogih česama, a najpoznatija je ona na Kalemegdanu.

Možda nikada nećemo ni saznati pravu istinu o njegovim motivima, ni o tome koliki je tačno njegov uticaj bio na odluku o obnovi Pećke patrijaršije, jer bi to zahtevalo da znamo sve pojedinosti o njegovom životu, a posle toliko vremena, ko zna koliko toga je izgubljeno.

Međutim, jedna stvar je sigurna – Mehmed Paša Sokolović jedna je od najuticajnijih osoba u 16. veku kada je Balkan u pitanju, a u tome, na ovaj ili onaj način, veliku ulogu igra njegovo srpsko poreklo.

(B92)
 

Miki 75

Ističe se
Poruka
2.011
Istina o obnavljanju Pećke patrijaršije se krije u Osmanskim arhivima.
Očigledno da Sokolović nije inicirao obnovu, ali je zgodan simbol zajedništva sa današnjim Bošnjacima, što je u Višegradu pokušao da predoči Kusturica spomenikom, na kom su Mehmed-Paša i njegov rođak patrijarh Makarije.
Mehmed-paša je bio, što bi komunisti rekli "vojnik partije", u ovom slučaju vojnik Osmanlijskog carstva.
Da li se osećao kao Srbin nećemo nikad saznati, ali da je najmoćniji čovek svih vremena koji je ROĐEN kao Srbin - to je nesumnjivo.
 

Khal Drogo

Iskusan
Poruka
6.000
Текст којим је отворена тема је више популистчки писан, да привуче пажњу и побуди занимање читалаца, један доста површан осврт и ипак недостојан репутације аутора историчара Предрага Марковића.
Што се тиче обнове Пећке патријаршије гдје се заслуге приписују извјесном Меши Соколовићу алиас Бајици Ненадићу, та тврдња је прихваћена у историографији земаља енглеског говорног подручја, рецимо у политичком пропагандном памфлету Џона Фајна "БиХ, изневјерена традиција" (овдје стр.49)
Veliki vezir Mehmed Sokolović je 1557. godine intervenirao i razriješio situaciju tako što je Peć i Ohrid vratio na pozicije koje su imali prije osvajanja. Dajući im teritorije koje su obuhvaćale njihove srednjovjekovne dijeceze, on je ponovno uspostavio, zajedno sa autokefalnošću, i arhiepiskopiju u Ohridu (za Slavene u Makedoniji) i srpsku patrijaršiju u Peći. Patrijaršija u Peći je imala ne samo svoje ranije dijeceze u Srbiji, već i pravoslavne dijeceze u Bosni i Hercegovini
Као и у енглеској википедији (овдје)
Mehmed's brother, Topuzli-Makarije, became a monk of the Serb Chilandar Monastery on Mount Athos. Makarije Sokolović paid a visit to his brother's palace in Constantinople in 1557, where the two brothers discussed the possibility of re-establishing the autocephaly of the Serbian Orthodox Church. Later that same year, Sokollu Mehmed issued an edict (firman) declaring the restoration of the Serbian Patriarchate of Peć, with Makarije Sokolović as Serbian Patriarch Makarije I. The edict also guaranteed the rights and religious freedom of all inhabitants of the Ottoman Empire.
Но највјероватније тврдња без ваљане основе. Мехмед Соколовић тешко да је као трећи везир могао издати такав ферман. Велики везир је постао 1565.године што ће рећи да се горе поменути Џон Фајн трпа у материју о којој појма нема.
Што се саме обнове Пећке патријарије тиче имамо изванредно предавање Небојше Шулетића (аудио запис овдје) кроз које је подоста тога појаснио и објаснио.
 

matijakupa

Aktivan član
Poruka
1.411
...Tako je i Rustem-paša Opuković izjavio poslaniku npr. da je rodom Srbin.....
Netočno, Rustem-paša je porijeklom bio Hrvat:

Topaloğlu, Aydın, "Rüstem Paşa", (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.3 s.471-472 ISBN 975-08-0072-9
Rüstem Paşa, yaklaşık 1500 yılında Hırvat asıllı Hristiyan bir ailenin çocuğu olarak Saraybosna yakınlarında olan ya Butmir ya da Sarajevsko Polje adlı bir köyde doğmuştur.
 
Poruka
65.025
Netočno, Rustem-paša je porijeklom bio Hrvat:

Topaloğlu, Aydın, "Rüstem Paşa", (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.3 s.471-472 ISBN 975-08-0072-9
Rüstem Paşa, yaklaşık 1500 yılında Hırvat asıllı Hristiyan bir ailenin çocuğu olarak Saraybosna yakınlarında olan ya Butmir ya da Sarajevsko Polje adlı bir köyde doğmuştur.

Je li, Hrvat iz sela kod Sarajeva.

Ne, upravo to je ono što je netačno. Temeljno smo to raspravili na forumu, nebrojeno puta.
 

Metronomy

Buduća legenda
Poruka
26.861
Bice da se ovom temom neopravdano velicaju vladari srbije koji nisu srbi, jer bi recimo muslije mogled da tuze ninu za sirenje velike srbije posrbljavajuci turke....
Shvatanje da Turcin cije je poreklo srpsko zeli da odrzi srpstvo, pa cak nazivajuci to carstvom srba vecim od dusanovog je notorna laz i revizija istorije kojom se sloboda naroda relativizuje.
Nije da su srpski vladari bili bolji nego turski ili austijski, vec sam izbor vladara koji nije od Srba dovodi u pitanje srpsku drzavnost i ponistava oslobadjanje i zrtve koje su prinete za slobodnu Srbiju.
 

Svima_Mili_&_Dragi

Aktivan član
Poruka
1.103
Istina o obnavljanju Pećke patrijaršije se krije u Osmanskim arhivima.
Očigledno da Sokolović nije inicirao obnovu, ali je zgodan simbol zajedništva sa današnjim Bošnjacima, što je u Višegradu pokušao da predoči Kusturica spomenikom, na kom su Mehmed-Paša i njegov rođak patrijarh Makarije.
Mehmed-paša je bio, što bi komunisti rekli "vojnik partije", u ovom slučaju vojnik Osmanlijskog carstva.
Da li se osećao kao Srbin nećemo nikad saznati, ali da je najmoćniji čovek svih vremena koji je ROĐEN kao Srbin - to je nesumnjivo.
Pa zapravo NIJE očigledno da je Mehmed Sokolović nije INICIRAO.

Nije imao izvršnu vlast da je i prosto naredi (što bi veliki vezir imao), ali kao tadašnji zapovednik mornarice i vicekralj evropskog dela Otomanske imperije svakako je mogao da bar inicira tu ideju na Divanu (neka vrsta sednice vlade, kakve tada postoje svud na svetu, skupštine u to vreme postoje samo na Islandu i vrlo uslovno u Švajcarskoj i eventualno u još nekolonizovanim društvima Melanezije isl), s tim da nije bio i siguran da će biti prihvaćeno.

Svakako izbor baš njegovog srodnika (Makarijev deda i Mehmedov verovatno otac ili možda isto deda su braća) za patrijarha među bar 450 uglednijih kaluđera Srba u to vreme nije bio slučajan.


Bio bi dobar osvrt na to za šta je on u Stambolu zaslužan. Šta je ostavio za večnost.
Tekst gosn Markovića je mršav.

Nije mu loša džamija u Stambolu, arhitektonsko estetski. Možda treća ili četvrta najlepša. Ostalo je i potomstvo, po mešanoj muško-ženskoj liniji.

A drugo... šta ko uopšte ostavlja? Politika se menja hiljadu puta...
 
Poruka
65.025
Pa zapravo NIJE očigledno da je Mehmed Sokolović nije INICIRAO.

Nije imao izvršnu vlast da je i prosto naredi (što bi veliki vezir imao), ali kao tadašnji zapovednik mornarice i vicekralj evropskog dela Otomanske imperije svakako je mogao da bar inicira tu ideju na Divanu (neka vrsta sednice vlade, kakve tada postoje svud na svetu, skupštine u to vreme postoje samo na Islandu i vrlo uslovno u Švajcarskoj i eventualno u još nekolonizovanim društvima Melanezije isl), s tim da nije bio i siguran da će biti prihvaćeno.

Svakako izbor baš njegovog srodnika (Makarijev deda i Mehmedov verovatno otac ili možda isto deda su braća) za patrijarha među bar 450 uglednijih kaluđera Srba u to vreme nije bio slučajan.



Nije mu loša džamija u Stambolu, arhitektonsko estetski. Možda treća ili četvrta najlepša. Ostalo je i potomstvo, po mešanoj muško-ženskoj liniji.

A drugo... šta ko uopšte ostavlja? Politika se menja hiljadu puta...

S tim što je upitno je li Makarije bio rođak (i kakav tačno)...
 

Top
  Blokirali ste reklame
Dragi prijatelju, nemojte da blokirate reklame - isključite Ad Blocker na Forumu, jer će tako mesto vaših susreta na Krstarici ostati besplatno za korišćenje.