" Savremena iskušenja Pravoslavne crkve (Deo prvi)
Broj 130 | Piše: Vladimir Dimitrijević • 02. septembar 2010
I Srbi i njihovi neprijatelji znaju: dok god postoji jedinstvena Srpska pravoslavna crkva, dotle komadanje srpskog nacionalnog bića nije završeno. Ako je to tako, onda ne smemo biti beslovesni pred procesima koji se, kad je Crkva u pitanju, odvijaju sve brže i brže. Jedan od procesa koji može imati dalekosežne posledice, ne samo po opstanak SPC-a, nego i svih pravoslavnih pomesnih crkava, upravo je u toku i odvija se paralelno sa pripremama za održavanje Vaseljenskog sabora
Uloga Srpske pravoslavne crkve u narodnoj istoriji tolika je da se ne može preceniti. To su znali (i znaju) svi srpski neprijatelji: hrvatski geopolitičar, dr Ivo Pilar, koji je 1917. u Beču objavio habzburgofilnu studiju o južnoslovenskom pitanju (preštampali su je u ustaškom Zagrebu 1942) tvrdi da su Srbi kao narod neporaženi dok god imaju Crkvu i kult Svetog Save. Mogu da izgube sve druge ustanove, pa i vojsku i državu, ali Crkva će ih očuvati.
Ipak, ma koliko naša Crkva bila jaka duhovno, podrška srpske države nije bez značaja. Ne zaboravimo: čim je pala slobodna Despotovina Đurđa Brankovića 1459. godine, srpske crkvene oblasti našle su se pod vlašću grčke Ohridske arhiepiskopije (1459-1557). Godine 1531, mitropolit smederevski Pavle odmetnuo se od Ohrida i, oslanjajući se na ugledne Srbe, a podmićujući moćne Turke, sebe proglasio Pećkim patrijarhom. Ohridski arhiepiskop ga je prokleo, a carigradski patrijarh svrgao i konačno ukinuo Pećku patrijaršiju. Tek 1557. godine, kada je najmoćniji čovek na sultanovom dvoru bio Srbin Mehmed paša Sokolović, Pećka patrijaršija je obnovljena, a na njeno čelo je došao Mehmed pašin brat Makarije. Veliki vezir srpske krvi je razmišljao ne toliko krvlju, koliko mozgom: u borbi protiv Habzburga i Mletaka, iza kojih je stajao Vatikan, njemu je bio potreban, bar delimično zadovoljan statusom, mnogobrojni srpski narod, od Marče i Gomirja do Vidina i Ohrida. Logika je prosta: ne treba ih duhovno tlačiti, da ne bi ratovali na strani Zapada.
Međutim, SPC se kasnije ipak uključila u ratovanje Srba za slobodu, i podstakla svoj narod da se s Austrijancima bori protiv sve nazadnije turske vlasti. Kao što je carigradski patrijarh priznao obnavljanje Pećke patrijaršije 1557. godine pod pritiskom turske državne vlasti, tako su Turci i Fanar (naziv istambulske četvrti u kojoj se nalazi središte Patrijaršije) dogovorili da smire nesmirene Srbe, i 1776. Pećka patrijaršija je opet ukinuta. Period fanariotske uprave nad Srbima (u Staroj Srbiji, Bosni i Hercegovini, centralnoj Srbiji i drugde), čuveni istoričar naše Crkve, Radolsav Grujić, opisuje ovako: „Još su fanarioti nastojali da pogrče Srpsku Crkvu, a onda postepeno i narod. Stoga se u svima južnim krajevima našim istisli slovensko bogosluženje i uveli grčko; a vladike su i po drugim krajevima služili samo grčki. Stare rukopise i knjige, slovenski i srbuljski pisane i štampane, palili su i uništavali. A da ubiju narodnu svest i ponos zabranjivali su proslavljanje Krsnog Imena i srpskih svetitelja!“
Srbi koji nisu bili pod vlašću fanariota nalazili su se u raznim crkvenim oblastima i pod različitim jurisdikcijama, i tek je sa nastankom Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, kao i zalaganjem kralja Aleksandra, Pećka patrijaršija obnovljena ne samo kao crkvena autokefalija, nego i kao nacionalna institucija.
I Srbi i njihovi neprijatelji znaju: dok god postoji jedinstvena Srpska pravoslavna crkva, dotle komadanje srbskog nacionalnog bića nije završeno. Zato to jedinstvo treba razbiti. Dr Predrag Nikolić, predsednik Spoljnopolitičkog odbora Srpske demokratske stranke, s tim u vezi dalekovido zaključuje („Vidovdan“, br. 1/2010):
„Sve je podređeno slabljenju naše nacionalne energije i kapaciteta za djelovanje, i uklapanju Srba (i drugih perifernih naroda tek donekle na drugačijim osnovama) u evroatlantski svjetski poredak. Cilj je, stiče se utisak, i da se razbije Srpska pravoslavna crkva, i podijeli na Pravoslavnu crkvu u Srbiji, Pravoslavnu crkvu u BiH, Pravoslavnu crkvu u Crnoj Gori itd. Drugim riječima, da se etnički karakter crkve zamjeni teritorijalnim, a da sve nasljednice SPC-a budu dio nekakve anacionalne „evropske pravoslavne crkve”. Tako bi izgubili bazičnu nacionalnu instituciju, koja je opstajala i kada su nestajale naše države, a dobili bismo nove činioce naše ideološke obrade, u skladu sa voljom samozvanih gospodara svijeta.“
Ako je to tako, onda ne smemo biti beslovesni pred procesima koji se, kad je Crkva u pitanju, odvijaju, na žalost – sve brže i brže.
Ovaj članak je mali doprinos razmatranju date teme. On ne pretenduje na sveobuhvatnost i nepogrešivost, ali nudi niz činjenica osvetljenih iz „mističko – geopolitičkog“ ugla. Ko zna bolje, široko mu polje.
Više u 130. broju magazina “Pečat”...
Broj 130 | Piše: Vladimir Dimitrijević • 02. septembar 2010
I Srbi i njihovi neprijatelji znaju: dok god postoji jedinstvena Srpska pravoslavna crkva, dotle komadanje srpskog nacionalnog bića nije završeno. Ako je to tako, onda ne smemo biti beslovesni pred procesima koji se, kad je Crkva u pitanju, odvijaju sve brže i brže. Jedan od procesa koji može imati dalekosežne posledice, ne samo po opstanak SPC-a, nego i svih pravoslavnih pomesnih crkava, upravo je u toku i odvija se paralelno sa pripremama za održavanje Vaseljenskog sabora
Uloga Srpske pravoslavne crkve u narodnoj istoriji tolika je da se ne može preceniti. To su znali (i znaju) svi srpski neprijatelji: hrvatski geopolitičar, dr Ivo Pilar, koji je 1917. u Beču objavio habzburgofilnu studiju o južnoslovenskom pitanju (preštampali su je u ustaškom Zagrebu 1942) tvrdi da su Srbi kao narod neporaženi dok god imaju Crkvu i kult Svetog Save. Mogu da izgube sve druge ustanove, pa i vojsku i državu, ali Crkva će ih očuvati.
Ipak, ma koliko naša Crkva bila jaka duhovno, podrška srpske države nije bez značaja. Ne zaboravimo: čim je pala slobodna Despotovina Đurđa Brankovića 1459. godine, srpske crkvene oblasti našle su se pod vlašću grčke Ohridske arhiepiskopije (1459-1557). Godine 1531, mitropolit smederevski Pavle odmetnuo se od Ohrida i, oslanjajući se na ugledne Srbe, a podmićujući moćne Turke, sebe proglasio Pećkim patrijarhom. Ohridski arhiepiskop ga je prokleo, a carigradski patrijarh svrgao i konačno ukinuo Pećku patrijaršiju. Tek 1557. godine, kada je najmoćniji čovek na sultanovom dvoru bio Srbin Mehmed paša Sokolović, Pećka patrijaršija je obnovljena, a na njeno čelo je došao Mehmed pašin brat Makarije. Veliki vezir srpske krvi je razmišljao ne toliko krvlju, koliko mozgom: u borbi protiv Habzburga i Mletaka, iza kojih je stajao Vatikan, njemu je bio potreban, bar delimično zadovoljan statusom, mnogobrojni srpski narod, od Marče i Gomirja do Vidina i Ohrida. Logika je prosta: ne treba ih duhovno tlačiti, da ne bi ratovali na strani Zapada.
Međutim, SPC se kasnije ipak uključila u ratovanje Srba za slobodu, i podstakla svoj narod da se s Austrijancima bori protiv sve nazadnije turske vlasti. Kao što je carigradski patrijarh priznao obnavljanje Pećke patrijaršije 1557. godine pod pritiskom turske državne vlasti, tako su Turci i Fanar (naziv istambulske četvrti u kojoj se nalazi središte Patrijaršije) dogovorili da smire nesmirene Srbe, i 1776. Pećka patrijaršija je opet ukinuta. Period fanariotske uprave nad Srbima (u Staroj Srbiji, Bosni i Hercegovini, centralnoj Srbiji i drugde), čuveni istoričar naše Crkve, Radolsav Grujić, opisuje ovako: „Još su fanarioti nastojali da pogrče Srpsku Crkvu, a onda postepeno i narod. Stoga se u svima južnim krajevima našim istisli slovensko bogosluženje i uveli grčko; a vladike su i po drugim krajevima služili samo grčki. Stare rukopise i knjige, slovenski i srbuljski pisane i štampane, palili su i uništavali. A da ubiju narodnu svest i ponos zabranjivali su proslavljanje Krsnog Imena i srpskih svetitelja!“
Srbi koji nisu bili pod vlašću fanariota nalazili su se u raznim crkvenim oblastima i pod različitim jurisdikcijama, i tek je sa nastankom Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, kao i zalaganjem kralja Aleksandra, Pećka patrijaršija obnovljena ne samo kao crkvena autokefalija, nego i kao nacionalna institucija.
I Srbi i njihovi neprijatelji znaju: dok god postoji jedinstvena Srpska pravoslavna crkva, dotle komadanje srbskog nacionalnog bića nije završeno. Zato to jedinstvo treba razbiti. Dr Predrag Nikolić, predsednik Spoljnopolitičkog odbora Srpske demokratske stranke, s tim u vezi dalekovido zaključuje („Vidovdan“, br. 1/2010):
„Sve je podređeno slabljenju naše nacionalne energije i kapaciteta za djelovanje, i uklapanju Srba (i drugih perifernih naroda tek donekle na drugačijim osnovama) u evroatlantski svjetski poredak. Cilj je, stiče se utisak, i da se razbije Srpska pravoslavna crkva, i podijeli na Pravoslavnu crkvu u Srbiji, Pravoslavnu crkvu u BiH, Pravoslavnu crkvu u Crnoj Gori itd. Drugim riječima, da se etnički karakter crkve zamjeni teritorijalnim, a da sve nasljednice SPC-a budu dio nekakve anacionalne „evropske pravoslavne crkve”. Tako bi izgubili bazičnu nacionalnu instituciju, koja je opstajala i kada su nestajale naše države, a dobili bismo nove činioce naše ideološke obrade, u skladu sa voljom samozvanih gospodara svijeta.“
Ako je to tako, onda ne smemo biti beslovesni pred procesima koji se, kad je Crkva u pitanju, odvijaju, na žalost – sve brže i brže.
Ovaj članak je mali doprinos razmatranju date teme. On ne pretenduje na sveobuhvatnost i nepogrešivost, ali nudi niz činjenica osvetljenih iz „mističko – geopolitičkog“ ugla. Ko zna bolje, široko mu polje.
Više u 130. broju magazina “Pečat”...
Poslednja izmena:
