Beograd od srpskog kola do rok-en-rola

[Nina]

U protekla dva veka naš glavni grad je u više navrata preživljavao pravu igračku groznicu,
od valcera, polke, kadrila i drugih igara, do bugi vugija, sambe, rumbe, rok-en-rola
Prvi bal u Srbiji nije se održao u Beogradu, već u Kragujevcu 1834. godine, kada je uz dvesta zvanica knez Miloš proslavio dobijanje turskog ordena od sultana. Među najranije beogradske balove je onaj koji je engleski konzul Hodžes organizovao 27. januara 1838. godine (na kome je knez Miloš vodio kolo), i bal koji je narednog meseca dvor priredio istom konzulu u čast.

1840. godine: na rođendan kneza Mihaila, u zgradi pivare u Sava Mali, održan je prvi javni bal u gradu. Potom su usledile novogodišnje svečanosti sa sličnim sadržajem, rađene po uzoru na Francusku, posebno Pariz.Četiri godine kasnije Beograd je imao modernu salu za igranje, u čuvenoj gostionici kod „Jelena”

 

[Nina]

Razvoj igranki u Beogradu imao je više faza. Prvi je obeležila euforija zbog oslobođenja – vreme radosti, priredbi sa recitacijama, igranki koje su se često završavale kolom kao simbolom zajedništva. Potom dolazi period kada se u grad probija džez i moderni ritmovi, koji snažno privlače mlade.

U tom kontekstu pojavljuje se i troking, odnosno treskavac, ples koji je bio mnogo više od pukog ritma. On postaje metafora savremenog, slobodnog i nesputanog načina života, privlačnog mladima baš kao i danas. Ipak, upravo zbog tog značenja bio je problematičan za vlasti. U to vreme Agitprop, komisija zadužena za kontrolu javnog života i programa, selektovao je sadržaje i zabranjivao određene plesove i muziku.

Postojali su razlici termini za igranke, a matineji su bili izuzetno popularni, jer su omogućavali okupljanje omladine, ali i određeni stepen kontrole. Igranke su se održavale u domovima kulture širom grada, u školama, salama, na zatvorenim i otvorenim prostorima

 

[Nina]

Igranke, međutim, nisu bile samo zabava – one su jasno oslikavale društvene i klasne razlike. Postojala je podela na "frajere" i "šrafcigere", na mondenske gradske mladiće iz imućnijih porodica i "običnu omladinu". Moda je već tada bila pitanje identiteta. Mladići sa gumiđonkama, frula-pantalonama, šeširima i kosom zalizanom briljantinom danas deluju gotovo filmski, ali su u to vreme predstavljali jasnu poruku pripadnosti određenoj urbanoj kulturi.

Tokom pedesetih godina u Beograd stižu samba, rumba i boogie-woogie, dok se početkom šezdesetih pojavljuje twist. Grad i čitava Jugoslavija tada se sve više otvaraju ka svetu. Ovi novi plesovi donose i promenu u načinu izražavanja – od plesa u paru prelazi se na individualne plesove, što govori o jačanju individuacije i ulasku u moderni svet u kojem televizija postaje deo doma, a kanali komunikacije se umnožavaju.

Šezdesetih godina mladi su se obično okupljali u kraju i zatim odlazili na igranke u „Lazarac”, „Božidarac”, studentsku menzu u Ulici Svetozara Markovića zvanu „Tri kostura”, nezaobilazni Kalemegdan... Uz slobodni ples „džigi bau”, koji je dozvoljavao „štrikanje, pocupkivanje, tapkanje i vrckanje nogama, rukama i kukovima”, svi su mogli da se provedu. Poznati Mile Lojpur je pevao: „Dođi mala u Mulen ruž, pa da vidiš šta je muž – tvist, tvist; curo moja prođi pored jarka, pa da vidiš Kraljevića Marka, tvist, tvist...”

 

[Nina]

Međutim, od kada se 1961. godine okupio naš prvi rok-en-rol sastav „Siluete”, sa Zoranom Miščevićem kao pevačem, sve se promenilo. Već 1962. godine nastali su „Zlatni dečaci”, 1963. godine „Crni biseri” i „Elipse”, a za njima i mnoge druge grupe. Sve više klinaca počinjalo je da nabavlja instrumente i s mnogo oduševljenja svira u garažama. Posle nekoliko godina igranke su zamenjene diskotekama, festivalima i kafićima, i njihova epoha privedena je kraju.

Dok su trajale, beogradske igranke donosile su sa sobom mnogo zabave, životne radosti i uzbuđenja.
U isto vreme širile su vesti iz novog, modernog sveta i poručivale da se, uz poštovanja pravila igre, mogu osvojiti velike slobode